Według Europejskiego Stowarzyszenia Dysleksji „DYSLEKSJA to trudności w opanowaniu czytania i pisania, które mają podłoże neurologiczne.” Zaburzenia poznawcze, które powodują te trudności mogą wpływać na zdolności organizacyjne, umiejętność dokonywania obliczeń itp. Mogą one być spowodowane zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych, co często uwarunkowane jest konstytucjonalnie.

Mówiąc prościej, dysleksja to trudności w opanowaniu umiejętności czytania i pisania, które mają podłoże neurologiczne. Dysleksja jest problemem całego życia i dotyczy szacunkowo 10% ludności Europy, czyli około 50 milionów ludzi. Trudności związane z tym zaburzeniem nie ograniczają się do wczestneg wieku szkolnego, chociaż problemy z czytaniem i pisaniem uwidaczniają się jako pierwsze. Nawet kiedy dzięki dodatkowemu wsparciu i wysiłkowi osoba z dysleksją opanuje te umiejętności, problem dysleksji i związanych z nią ograniczeń nadal będzie miał wpływ na jej życie. Ograniczenia, o których mowa, mogą ujawniać się w następujących obszarach: dostęp do informacji w formie pisemnej (np. wypełnianie formularzy urzędowych), ogólnej umiejętność uczenia się (np. nauka zawodu) i kompetencji życiowych (np. zatrudnienie, kwestie prawne, podróże, dostęp do opieki zdrowotnej). Dysleksja jest więc formą "niepełnosprawności" i ograniczenia utrudniają osobie nią dotkniętą funkcjonowanie w wielu dziedzinach życia.  

Ciągłym wyzwaniem dla osób z dysleksją jest funkcjonowanie w wielu aspektach życia. Naukowcy przyznają, że istnieje całe mnóstwo możliwych przyczyn dysleksji, w tym genetyka. Nie ma związku między obecnością dysleksji a poziomem inteligencji danej osoby czy sytuacją społeczno-gospodarczą kraju w jakim żyje. Jednakże różnorodność języków i wielojęzyczność w Europie, wymagania społeczno-kulturowe, jak również możliwości kształcenia, mają znaczący wpływ na życiowe szanse dzieci z dysleksją i dorosłych.

Na czym polegają podstawowe problemy osób z dysleksją?

Z dysleksji się nie wyrasta. Trudności te rozpoczynają się we wczesnym dzieciństwie i są obecne do końca życia. Chociaż deklaracja nazywana „Salamanca Statement” (1994) głosi, że każde dziecko ma niepowtarzalne cechy, zainteresowania, zdolności i potrzeby związane z uczeniem się oraz, że każdemu dziecku należy stworzyć możliwość osiągnięcia i utrzymania wymaganego poziomu nauczania. Brak świadomości, wczesnej diagnozy, opieki wykwalifikowanych specjalistów, pomocy szkolnych dostosowanych do potrzeb ucznia oraz odpowiednich środków finansowych uniemożliwia uczniowi z dysleksją odniesienie sukcesu w szkole. Słabe wyniki w szkole, które jednocześnie nie odzwierciedlają potencjału ucznia, mogą powodować jego niskie poczucie własnej wartości i depresję. Mogą także prowadzić do trudności natury psychologicznej, które są obecne przez całe życie. W przypadku osób z dysleksją istnieje też większe prawdopodobieństwo, że staną się ofiarami wyśmiewania w szkole (bullying) lub wejdą na drogę przestępczości. Istnieje też ryzyko, że w wyniku porażki szkolnej, osoba z dysleksją zdobędzie niższe kompetencje zawodowe niż można by tego oczekiwać po jej potencjale intelektualnym, a w konsekwencji doświadczy trudności w znalezieniu i utrzymaniu pracy. Jak powszechnie wiadomo, bezrobocie prowadzi do ubóstwa, a nawet może utrudniać samodzielne funkcjonowanie w społeczeństwie. Są to poważne problemy, które dotyczą nie tylko 50 milionów obywateli UE, ale także ich rodzin. Opisana sytuacja ma wpływ na cały system edukacji, który nie potrafi ani rozwiązać ani też pozbyć się opisanego problemu. W szerszym kontekście w związku z faktem, że potencjał i wkład wielu osób z dysleksją często nie zostaje dostrzeżony i wykorzystany, nierozwiązany problem osób z dysleksją dotyka całe społeczeństwo.

Co można zrobić w tej dziedzinie?

Istnieje wiele aspektów dysleksji i wiele obszarów, w których sytuacja mogłaby ulec poprawie. Győrfi i Smythe w swoim raporcie „Dyslexia – Pan-European Report” (2010) przedstawiają szereg zaleceń oraz ich uzasadnienie.

Oto niesktóre z kluczowych zaleceń:

• Konieczne jest przyjęcie jednej roboczej definicji dysleksji na szczeblu UE, co umożliwi znalezienie wspólnego języka, bez którego niemożliwy jest produktywny dyskurs na ten temat.

• Dysleksja powinna zostać uznana za rodzaj „niepełnosprawności”, aby zapewnić dostęp do prawnych i finansowych środków, które zostaną wykorzystane do wspierania osób z dysleksją.

• Każda osoba z dysleksją powinna mieć prawo do właściwej oceny swoich możliwości i potrzeb – powszechnie dostępne, skomputeryzowane testy np. on-line, które mogą pomóc w przezwyciężeniu obecnych trudności związanych z ograniczonym dostępem do diagnozy.

• Wszystkie aspekty edukacji powinny być przyjazne osobom z dysleksją poprzez zapewnienie takiej polityki szkolnej, która nie będzie dyskryminowała osób z dysleksją, wykwalifikowanych nauczycieli i korzystanie z odpowiednio przygotowanych i ogólnie dostępnych materiałów edukacyjnych.

• Pracodawcy powinni zadbać o to, aby miejsce pracy było przyjazne osobom z dysleksją, co pomoże w zwiększeniu ich produktywności.

• Konieczne jest podniesienie poziomu świadomości społecznej odnośnie dysleksji – w integracji społecznej (inclusion) nie chodzi o pomoc jednostce, ale o to, aby jednostka była w stanie znaleźć należne jej miejsce w społeczeństwie.

Więcej informacji na temat dysleksji, możesz znaleźć na stronie internetowej Brytyjskiego Stowarzyszenia Dysleksji (British Dyslexia Association): A. Győrfi i I. Smythe: (2010) Dyslexia: Pan-European Report (2010)

v.1.SKN/090211